cubics

cubic constructions collection Graatsma

jan slothouber + william graatsma

January 9 - March 6, 2011

Opening Sunday January 9, 4pm by William Graatsma, followed by voice recording Simon Vinkenoog: een ode aan de vierkantswortel van min een (1986)

After an architectural training Jan Slothouber (1918 - 2007) and William Graatsma (1925) worked as architects / designers from 1955 for the Dutch State Mines (DSM). Here they designed the packing, product applications, advertisements and exhibitions and gave the company a recognizable face. Within the information service of DSM the two had an unique position: they could build their own world and developed the principle of cubic constructions. The cubic as a main point brought restriction but also clearity in the multiplicity of possibilities according to Slothouber and Graatsma. The use of several materials adds each time new aspects to the functioning of the cubic constructions.

With their work Slothouber and Graatsma had a clear social intention. The designers considered themselves in fact as ' anonymous ' discoverers of the many applications of cubics. In democratic passing these possibilities, in which the useful construction exceeds the personal, artistic claim, lies the meaning of their activities. On one hand their working method was entirely new, on the other hand it had been linked with an old idealistic tradition, which propagated an important role for art and design in society.
Almost accidentally Slothouber and Graatsma entered the world of the visual arts. The Stedelijk Museum in Amsterdam asked them to make the exhibition with the title Vier kanten: maat, vorm, kleur, letter (Four Sides: Size, Shape, Colour, Letter). After that they founded the Centre for Cubic Constructions (CCC). Several fascinating presentations folowed, among that in the Art & Project gallery in 1968 and the Dutch presentation at the The Venice Biennial in 1970.
In 2003 the VIVID Gallery made an important exhibition on the work of Jan Slothouber & William Graatsma. After that The Stedelijk Museum in Amsterdam and the Van Abbemuseum added several works to their collection and the Van Abbemuseum organised in 2008 the exhibition 'Jan Slothouber 1918-2007'.

Sandra Smets, NRC Handelsblad, 18 februari 2011

Plastic kunst na vijftig jaar nog even fris

Galerie Vivid, Cubic Constructions

Het was nooit de bedoeling om kunstenaar te worden. Het overkwam ze. Jan Slothouber en William Graatsma werkten in de jaren zestig gewoon bij DSM, de staatsmijnen. Ze moesten de nieuwe kunststoffen promoten die het bedrijf ontwikkelde.
Daarvoor gingen Slothouber en Graatsma, die een technische en bouwkundige achtergrond hadden, producten meken van dei nieuwe plastics: fruitschalen, opbergdozen, vitrines, zitelementen. Die objecten zijn nu te zien in galerie Vivid.
Bij alles dat ze maakten hield het duo zich aan een regel: de kubus was de basis. Preciezer nog: een kubus met de maten die halfgod Le Corbusier had afgekondigd. Het waren de hoogtijdagen van het modernisme. Het geloof heerste dat geometrische vormen, vooral kubussen, een mooie eerlijke kunst opleverden die de wereld zou verbeteren. Dat geloof beheerste de architectuur, beeldende kunst en vormgeving. Daarom paste het promotiemateriaal van Slothouber en Graatsma ook prima in de kunstwereld. De toonaangevende galerie Art & Project ontdekte het duo, waardoor ze plotseling zo beroemd werden dat ze zelfs op de Biennale van Venetie hun kapstokken en stoeptegels mochten exposeren.
De tentoonstelling bij Vivid is dan ook een teken van die tijd. Geometrie was zo leidend, zelfs de globe die er te zien is, is kubusvormig. Functionaliteit was minder belangrijk. De fruitschalen zijn zeer geschikt voor mensen die druiven eten of hooguit kleine appeltjes. De meloen moet in de koelkast blijven. De kapstok is goed te doen voor mensen die drie jassen tegelijk ophangen-anders valt hij om.
Maar in de modulaire zitkussens en het bureautje valt juist de handige proto-Ikea-eigenschap op dat je onderdelen eideloos kunt combineren. Wat ook opvalt, is de uitmintende kwaliteit van de materialen. Het doel om de stoffen te promoten, is daarme geslaagd. Het perspex oogt gloednieuw. Het kan niet gezegd worden van veel kunst uit die jaren: beeldhouwers experimenteerden met plastics die intussen verschoten of verpulverd zijn. Veel musea voor moderne kunst zitten daardoor met de handen in het haar.
De kubus reliefs van Slothouber en Graatsma zijn nog hagelwit. Je kunt je voorstellen hoe die bij Art & Project naast de rasters van Jan Schoonhoven hingen-ook vierkanten, maar dan van een kunstenaar. Toch eisten die kunstkringen concessies: toen het duo een map geometrische zeefdrukken maakte, moest het tachtig van de honderd mappen vernietigen. Kunst moest de wereld verbeteren, maar diende exclusief te blijven.

jan slothouber + william graatsma

In 1970 vertegenwoordigden de architecten / vormgevers Jan Slothouber en William Graatsma Nederland op de Biënnale van Venetië, de befaamde kunstmanifestatie.
Zij waren daar te zien met hun eigen kubische constructies waaronder een gewelfd trottoir.
Onder de naam centrum voor cubische constructies (ccc) onderzochten Slothouber en Graatsma de wiskundige regelmaat van de kubus, toegepast in diverse constructies van verschillende materialen. ccc ontwikkelde onder meer een kubisch rooster maar ook straatmeubilair en meubilair met kubusvormen die de gebruiker op verschillende manieren aan elkaar kon groeperen. Het meest bekend werden Slothouber en Graatsma echter met een kinderpostzegel waarop een op de punt gekantelde kubusvorm te zien was.

Vanaf half jaren vijftig werkten Slothouber en Graatsma bij de Staatsmijnen (DSM). Daar ontwierpen zij verpakkingen, advertenties en tentoonstellingen en bepaalden zo het corporate image van DSM. Daarnaast experimenteerden ze met kubische constructies en ontwikkelden het verder uit voor toepassingen in de tentoonstellingsbouw.
Dat zij in 1965 in de beeldende kunst belandden komt door de belangstelling die destijds voor serialisme, concept en minimal art ontstond. Conservator Ad Petersen en ontwerper Pieter Brattinga van het Amsterdamse Stedelijk Museum ontdekten de vernieuwende manier van tentoonstellingsontwerp van het duo en nodigde hen voor een tentoonstelling uit.
Dat werd de expositie ‘vier kanten: maat vorm, kleur, letter’, waarin zij vorm- en maatgeving, kleur- en letterexperimenten rond de kubus lieten zien.
Hierna richtten Slothouber en Graatsma het centrum voor cubische constructies op. In 1966 kreeg ccc met Peter Struycken en Johannes Itten een Sikkensprijs uitgereikt voor hun vernieuwende rol in kunst en vormgeving.
Vrijwel bij toeval beland in de kunstwereld volgden andere presentaties, onder andere bij de Amsterdamse galerie Art & Project (1968) en die van de Biënnale in Venetië (1970).

Behalve voor de strikt wiskundige en beperkende mogelijkheden van de kubus, had deze vorm voor Slothouber en Graatsma, als ‘anonieme’ ontdekkers ervan, ook een sociale betekenis. Zich verzettend tegen het persoonlijk individualisme van de Cobra-schilders verkozen zij een meer democratische kunstvorm, waarbij de kubus als universele vorm voor iedereen begrijpelijk en hanteerbaar was. ccc trok daarbij de uiterste consequentie dat zij zich ook niet om het copyright van hun ontwerpen bekommerde.
Zo ontwikkelde zij een universeel frame, bestaand uit twaalf gelijke delen die uit elkaar gehaald kon worden en verschillende toepassingsmogelijkheden bood. Met kubussen in andere maatvoeringen erbij kon men spelenderwijs een geometrische (meubel)constructie bouwen. Een dergelijk principe paste ccc toe bij hun kubische meubelbouwpakketten
Deze voor die tijd nieuwe werkwijze greep terug op de socialistische/democratische idealen om kunst en vormgeving in de samenleving te integreren.
Achteraf beschouwd was ccc de tijd – eigenlijk het serieel ontwerpen met de computer – te ver vooruit. In de jaren zeventig vond hun werk steeds minder weerklank. Ondanks twee grote museumtentoonstellingen kochten musea hun werk niet aan.
Slothouber en Graatsma verruilden het ontwerpersbestaan voor docentschappen in het kunstonderwijs en tenslotte scheidde ook hun wegen.

Chris Reinewald

is always right, when creating forms
and applying discoveries.
intensive exploration. causalities
surveyable. the symmetry of mirroring
images, the synesthesies of syntheticists;
don't i stake out my plots,
within the limitations of an alphabet,
significances, language of contemporaries?
mad mathematician, joy-riding
the experiences of games.
the coincidence of the concordance.
a play with molecules and their systems.
fallow lies the future, developing will be
the brain, the human being, and life.
who springs from progression
finds systems and simplifications,
measures and forms, colors and characters -
embracing and blending:
firy, speedy and steady,
mind, soul and body,
one-eyed man: man and woman - one balance
in two forces, two witnesses with second sight
a third eye in a fourth dimension -
a pentagram the sixth sense
seven times seven - and eight by eight
multiplied - to the nth time infinite.
three times three is nine
and each one sings his own song;
each one's got his own right or wrong.
each one building his own house. all of us at home in the same world.
no sandcastles, castles in the air, but reality.
no reality as great as the one of discoverers and inventors, poets,
engineers, and all the other searchers:
'that man, in his perceptual world of engineering science, literally does
stand mid-way between the supra-universes and the infrauniverses,

calculations which show that while about 10.27 atoms make man's
body, 10.28 human bodies 'constitute enough material to build star.
man lives his life in a middle-scale universe, suspended between two
infinities, and he appears to possess characteristics derived from both
domains.
(oliver reiser: the integration of human knowledge)

simon vinkenoog
amsterdam 6 5 70
translated by the author

simon vinkenoog
eindhoven 8 2 68